โมลคืออะไร? เข้าใจโมล + วิธีแปลงกรัม ↔ โมล ใน 5 นาที

“โมล” เป็นคำแรก ๆ ที่เจอในเรื่องปริมาณสารสัมพันธ์ และเป็นจุดที่เด็ก ม.4 หลายคนเริ่ม งงกับเคมี แต่จริง ๆ แล้วโมลเป็นแค่ หน่วยนับจำนวน เหมือนคำว่า “โหล” เท่านั้นเอง ถ้าเข้าใจตรงนี้ โจทย์คำนวณเคมีส่วนใหญ่จะง่ายขึ้นทันที

โมลคืออะไร?

โมล (mole, ย่อว่า mol) คือหน่วยที่ใช้นับ “จำนวนอนุภาค” เช่น อะตอม โมเลกุล หรือไอออน เหมือนที่เราใช้คำว่า “โหล” แทนของ 12 ชิ้น หรือ “แพ็ค” แทนของ 6 ชิ้น

1 โหล = 12 ชิ้น
1 แพ็ค = 6 ชิ้น
1 โมล $= 6.022 \times 10^{23}$ อนุภาค

ตัวเลข $6.022 \times 10^{23}$ นี้เรียกว่า เลขอาโวกาโดร ( $N_A$ ) เป็นค่าคงที่ที่นักเคมี ตกลงกันว่า “ของ 1 โมล จะมีอนุภาคเท่านี้เสมอ”

ทำไมต้องเป็นเลขใหญ่ขนาดนี้? เพราะอะตอมเล็กมาก ของแค่ช้อนเดียวก็มีอะตอมเป็นล้านล้าน ล้านอะตอม การนับเป็นโมลจึงสะดวกกว่านับทีละอะตอม

1 โมล เท่ากับเท่าไร?

ค่าที่ต้องจำสำหรับ 1 โมล มี 3 มุมที่เชื่อมกัน:

1 โมล ของสารใด ๆ	มีค่าเท่ากับ
จำนวนอนุภาค	$6.022 \times 10^{23}$ อนุภาค
มวล	เท่ากับ “มวลโมเลกุล” ของสารนั้น (หน่วยกรัม)
ปริมาตร (ถ้าเป็นแก๊สที่ STP)	22.4 ลิตร

เช่น น้ำ (H₂O) มีมวลโมเลกุล 18.02 → น้ำ 1 โมล หนัก 18.02 กรัม และมีโมเลกุลน้ำ $6.022 \times 10^{23}$ โมเลกุล

3 สูตรหลักที่ใช้บ่อยที่สุด

จำแค่ 3 สูตรนี้ก็ทำโจทย์โมลได้เกือบทั้งหมด ( $n$ = จำนวนโมล)

1. กรัม ↔ โมล — โดย $m$ = มวล (กรัม), $M$ = มวลโมเลกุล (g/mol)

n = \dfrac{m}{M}

2. จำนวนอนุภาค ↔ โมล — โดย $N$ = จำนวนอนุภาค

N = n \times N_A = n \times (6.022 \times 10^{23})

3. ปริมาตรแก๊ส ↔ โมล (ที่ STP) — โดย $V$ = ปริมาตร (ลิตร)

n = \dfrac{V}{22.4}

ตัวอย่างคำนวณ

ตัวอย่างที่ 1 — น้ำ 36 กรัม คิดเป็นกี่โมล?

มวลโมเลกุลของน้ำ (H₂O) = 18.02 g/mol

n = \dfrac{m}{M} = \dfrac{36}{18.02} = 1.998 \approx 2.00\ \text{mol}

สังเกตว่าใช้มวลโมเลกุลจริง 18.02 จะได้ 1.998 ซึ่งปัดเป็น 2.00 โมล — ไม่ใช่ 2 พอดี (ถ้าโจทย์ให้ปัด H₂O = 18 ก็จะได้ 2 พอดี อ่านโจทย์ว่าให้ใช้ค่าไหน)

ตัวอย่างที่ 2 — น้ำ 2 โมล มีกี่โมเลกุล?

N = n \times N_A = 2 \times (6.022 \times 10^{23}) = 1.204 \times 10^{24}\ \text{โมเลกุล}

ตัวอย่างที่ 3 — แก๊สออกซิเจน (O₂) 1.5 โมล ที่ STP มีปริมาตรเท่าไร?

V = n \times 22.4 = 1.5 \times 22.4 = 33.6\ \text{L}

อยากรู้มวลโมเลกุลของสารไว ๆ?

สูตรกรัม↔โมลต้องใช้ “มวลโมเลกุล” เสมอ พิมพ์สูตรเคมีลงไป เครื่องมือจะคำนวณให้พร้อม แยกทีละธาตุ (รองรับวงเล็บและไฮเดรต เช่น Ca(OH)2, CuSO4·5H2O):

พิมพ์สูตรเคมี — คำนวณมวลโมเลกุล (g/mol) พร้อมแยกให้ดูทีละธาตุ

ข้อควรระวัง

“โมล” ของอะไรต้องบอกให้ชัด — 1 โมลอะตอม H กับ 1 โมลโมเลกุล H₂ จำนวนอนุภาคเท่ากัน แต่มวลต่างกัน (H₂ มี 2 อะตอม)
22.4 ลิตรใช้ได้เฉพาะแก๊สที่ STP (0 °C, 1 บรรยากาศ) ไม่ใช่ของเหลวหรือของแข็ง
ใช้มวลอะตอมตามตาราง สสวท. เพื่อให้คำตอบตรงกับเฉลยข้อสอบไทย

สรุป

โมลคือหน่วยนับจำนวนอนุภาค โดย 1 โมล $= 6.022 \times 10^{23}$ อนุภาค และเชื่อมกับมวล (ผ่านมวลโมเลกุล) กับปริมาตรแก๊ส (22.4 ลิตรที่ STP) จำ 3 สูตรหลักให้แม่น แล้วฝึกแปลงกลับไปกลับมา เดี๋ยวเรื่องปริมาณสารสัมพันธ์ก็จะไม่ยากอีกต่อไป

อ่านต่อ: วิธีคำนวณมวลโมเลกุล · วิธีดุลสมการเคมี · เครื่องมือเคมีฟรีทั้งหมด

ติดตรงไหน อยากให้อธิบายเป็นภาพทีละขั้น? ลองถามเคมีได้ทุกเวลา ฟรีกับ KineticV →